Compensatieberekening, CWS beleidskader en jurisprudentie: structurele ondercompensatie bevestigd

Samenvatting

De compensatiestructuur voor gedupeerden van de toeslagenaffaire compenseert systematisch onvoldoende. Het regime, vastgelegd in de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht), biedt een forfaitair bedrag van €30.000 per ouder, slechts 25% materiële schade, en koppelt immateriële schade aan het teruggevorderde bedrag, onafhankelijk van de ernst van het psychisch leed.

Wat er gebeurde

Het Catshuis-akkoord van 22 december 2020 stelde het forfaitair bedrag van €30.000 per ouder vast, een politiek bepaald bedrag niet gebaseerd op individuele schade. De Wht, per 24 juni 2021 in werking, codeerde de structuur: 25% van de eerste neerwaartse correctie voor materiële schade, €500 per halfjaar immaterieel (gemaximeerd tot de terugvordering), en 30% tegemoetkoming voor O/GS-gedupeerden.

De CWS (Commissie Werkelijke Schade) beoordeelt bovenforfaitaire claims met bandbreedtes: Bouwsteen A (€2.000–€6.000 per ouder) en Bouwsteen B (€1.500–€3.000 per kind). Deze bandbreedtes fungeren echter als plafonds, niet als vertrekpunten, met de bewijslast volledig bij de gedupeerde.

Op 19 juni 2025 deed de Rechtbank Noord-Holland de eerste civiele uitspraak over de compensatiehoogte. Een gedupeerde eiste €654.159,81; de rechtbank wees €30.000 toe, een ratio van 4,6%. De rechtbank stelde dat “spanning en frustratie op zichzelf niet betekenen dat de schadevergoeding van €30.000 onvoldoende zou zijn.”

Bewijs

De officiële compensatieberekening op herstel.toeslagen.nl bevestigt alle percentages en maximeringen. De Rechtbank NH-uitspraak (ECLI:NL:RBNHO:2025:8961) toont de terughoudendheid van de civiele rechter. Jaeger Advocaten concludeert dat de regeling “groot nieuws, weinig effect” biedt, schijn van herstel zonder feitelijke volledige compensatie. De CBS-haalbaarheidsstudie schat de totale kosten op €8 miljard, waarvan 30% (€2,4 miljard) naar apparaatskosten gaat.

De CWS beschikt niet over onafhankelijke medisch psychologen voor de beoordeling van PTSS, depressie en andere aandoeningen. Gedupeerden moeten causaal verband aantonen terwijl de Staat ~9.000 dossiers heeft vernietigd. Ketenpartner-schade (gemeenten, jeugdzorg, deurwaarders) is expliciet uitgesloten van het herstelregime.

Analyse

Het compensatieregime schendt meerdere wettelijke kaders. BW 6:95–6:98 eist volledige schadevergoeding; het 25%-tarief schiet 75% tekort. BW 6:106 eist smartengeld naar ernst; koppeling aan het teruggevorderde bedrag is arbitrair. De bewijslastomkering, gedupeerden bewijzen schade terwijl de Staat bewijs vernietigde, is in strijd met het rechtvaardigheidsbeginsel. Internationaal compenseren Australië (Robodebt), het VK (Windrush) en Canada (Residential Schools) per individu met volledige schadeberekening. Nederland is het enige land met forfaitaire bedragen per aanvrager en vaste percentages.

Veelgestelde vragen

Hoe hoog is het forfaitaire bedrag per ouder en wanneer werd het vastgesteld?

Het Catshuis-akkoord van 22 december 2020 stelde een forfaitair bedrag van 30.000 euro per ouder vast. Dat bedrag was politiek bepaald en niet gebaseerd op individuele schade. De Wet hersteloperatie toeslagen, per 24 juni 2021 in werking, codeerde deze structuur vervolgens wettelijk.

Hoe vergoedt de regeling materiële en immateriële schade?

Materiële schade wordt vergoed met 25 procent van de eerste neerwaartse correctie. Voor immateriële schade geldt 500 euro per halfjaar, gemaximeerd tot het teruggevorderde bedrag, ongeacht de ernst van het leed. Gedupeerden met een O/GS-kwalificatie ontvangen daarnaast een tegemoetkoming van 30 procent.

Welke bedragen hanteert de CWS voor bovenforfaitaire claims?

De Commissie Werkelijke Schade beoordeelt claims met bandbreedtes van twee bouwstenen. Bouwsteen A loopt van 2.000 tot 6.000 euro per ouder en Bouwsteen B van 1.500 tot 3.000 euro per kind. In de praktijk fungeren deze bandbreedtes als plafonds, terwijl de bewijslast volledig bij de gedupeerde ligt.

Hoeveel compensatie wees de rechtbank toe in de eerste civiele uitspraak?

Op 19 juni 2025 wees de Rechtbank Noord-Holland van een geëiste schade van 654.159,81 euro slechts 30.000 euro toe, een ratio van 4,6 procent. De uitspraak staat geregistreerd als ECLI:NL:RBNHO:2025:8961. Volgens de rechtbank betekenen spanning en frustratie op zichzelf niet dat de compensatie onvoldoende is.

Lees ook

• Waarom het OM geweerd wordt — waarom het kabinet het OM buiten de datakluis houdt
• Wie wist wat van de datakluis — wie wist wat van de datakluis, en wie is er nog
• De volledige datakluis-tijdlijn — de volledige tijdlijn, 2019-2026
• De vondst van 64 miljoen bestanden — de vondst en de negen maanden vertraging

Bronnen

• Officiële compensatieberekening: herstel.toeslagen.nl/herstelregelingen/compensatieberekening/
• Rechtbank Noord-Holland 19 juni 2025: ECLI:NL:RBNHO:2025:8961 (NLF 2025/1977)
• CWS Beleidskader Immateriële Schade (Tweede Kamer-document)
• CWS Werkwijze Schadekader juli 2024
• Jaeger Advocaten: “Toeslagenaffaire: groot nieuws, weinig effect”
• CBS Haalbaarheidsstudie Toeslagenaffaire
• Rapporten 1, 3, 7, 10, 12, Onderzoek Toeslagenaffaire in het Algemeen Belang