Overheidsalgoritmen, Belastingdienst en rechteninbreuken

Samenvatting

De Belastingdienst beheert 68 geregistreerde algoritmen, waarvan 65 als “impactvol” zijn geclassificeerd. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) concludeerde dat meer dan 50 daarvan discriminerend en onrechtmatig zijn. Het historische Risico Analyse Model (RAM) maakte onderscheid op nationaliteit, een flagrante schending van het discriminatieverbod. De AP legde in juli 2020 een boete op van €2,75 miljoen specifiek voor de FSV-schendingen; in totaal bedroeg de AP-boete voor alle Belastingdienst-privacyovertredingen €3,7 miljoen. Ondanks overheidsclaims over naleving ontbreekt bij 67 van de 68 algoritmen een ingevulde Gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA).

Wat er gebeurde

Het Algoritmeregister van de Nederlandse overheid bevat 1.416 geregistreerde algoritmen. De Belastingdienst alleen al is verantwoordelijk voor 68, vrijwel allemaal in actief gebruik. In oktober 2025 stelde de AP dat meer dan 50 algoritmen discrimineren op verboden gronden, waardoor mogelijk miljoenen aanslagen onrechtmatig zijn. De Rekenkamer bevestigde in mei 2025 dat het carrouselfraude-algoritme niet voldoet aan de AVG-eisen voor DPIA, bias-onderzoek en wijzigingenbeheer. De Dienst Toeslagen scoorde “onvoldoende” op acht van zestien audittermen.

Bewijs

Kernbevindingen uit de AP-uitspraak over RAM: de Belastingdienst verwerkte onrechtmatig bijzondere persoonsgegevens en strafrechtelijke gegevens, maakte onderscheid op nationaliteit zonder objectieve rechtvaardiging, trof onvoldoende beveiligingsmaatregelen en onttrok zich jarenlang aan toezicht. De Rekenkamer bevestigde dat zowel Belastingdienst als Dienst Toeslagen niet aan AVG voldoen. Het SyRI-systeem werd in februari 2020 door de rechtbank Den Haag in strijd met art. 8 EVRM geoordeeld. De eigen website van de Belastingdienst beweert AVG-naleving en transparantie, terwijl 67 van 68 algoritmen geen ingevulde impacttoets hebben.

Analyse

Het patroon is structureel, niet incidenteel. De Belastingdienst heeft een “toezichtarrangement” van de AP, wat wijst op aanhoudende zorg van de toezichthouder. Als een algoritme onrechtmatig is, zijn besluiten die daarop gebaseerd zijn vernietigbaar (art. 8:72 AwB) en kan de Staat aansprakelijk zijn (art. 6:98 BW). Het label “impactvol” is op 65 van 68 algoritmen toegepast, wat het als risicoclassificatie betekenisloos maakt. Het register is gebaseerd op zelfregistratie zonder wettelijke verplichting, waardoor het werkelijke aantal algoritmen waarschijnlijk hoger ligt. Via het Schuldenknooppunt en gemeentelijke systemen verspreiden BD-gegevens zich zonder adequate waarborgen.

Bronnen

• algoritmes.overheid.nl (april 2026, 1.416 geregistreerde algoritmen)
• AP-uitspraak over RAM en 50+ discriminerende algoritmen (2025)
• Algemene Rekenkamer audit Belastingdienst, Dienst Toeslagen, UWV (21-05-2025)
• Follow the Money: “Meer dan 50 algoritmes van de Belastingdienst zijn onrechtmatig” (11-10-2025)
• Rechtbank Den Haag SyRI-uitspraak (EVRM art. 8-schending, februari 2020)
• KPMG-rapport over RAM (7 februari 2025)
• over-ons.belastingdienst.nl/onderwerpen/omgaan-met-gegevens/algoritmeregister/
• NOS: Belastingdienst op de vingers getikt (2025)