Gefingeerde Dienstbetrekking: Het Projectplan 2014 en de Link met de Toeslagenaffaire

Samenvatting

Op 8 mei 2014 werd het Projectplan Gefingeerde Dienstbetrekking definitief vastgesteld met 13 deelprojecten bij KvK, Belastingdienst, UWV, IND, DUO en gemeenten. Het plan volgde op de kabinetsbrief van 20 december 2013 over een rijksbrede fraudeaanpak en liep parallel aan de FSV-uitrol. Het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF), voortgekomen uit deelproject M, bestempelde onterecht circa 630 gastouderbureaus als fraudetacilitator, met gevolgen voor ongeveer 2.200 gezinnen.

Wat er gebeurde

Het kabinet riep fraude in december 2013 uit tot nationale prioriteit. In mei 2014 leverde een 1,8 fte projectteam een plan dat gefingeerde dienstbetrekkingen aanpakte: gepresenteerde arbeidsrelaties zonder daadwerkelijke arbeid of salarisbetaling. Het plan identificeerde acht fraudevormen, waaronder frauduleuze loonaangiften, uitkeringen op basis van nep-dienstverbanden en toeslagenfraude. Dertien deelprojecten (A t/m M) richtten barrieres, risicodetectie en gegevensdeling op tussen overheidsinstanties. Na afloop in december 2014 fuseerde deelproject M met de aanpak malafide uitzendbureaus tot het permanente CAF.

Bewijs

Het projectplan stelt expliciet dat rechtspersonen werden misbruikt om gefingeerde dienstbetrekkingen te creëren en dat frauduleuze salarisgegevens in de Polisadministratie werden gebruikt voor uitkeringen, voorlopige teruggaven en toeslagen. Deelproject G regelde automatische deling van fraude-risicosignalen tussen KvK en GBA-systemen met de Belastingdienst. Deelproject I maakte ambtshalve correctie van loonaangiftegegevens in de Polis mogelijk. Deelproject M vormde de oorsprong van het CAF, dat volgens de parlementaire enquête werkte met “grove generalisaties.” Opdrachtgever was de Staatssecretaris van Financiën via de Ministeriele Commissie Aanpak Fraude.

Analyse

Het projectplan was geen directe oorzaak van de toeslagenaffaire, maar bouwde wel de infrastructuur die deze mogelijk maakte. Risicoscores werden versterkt door de maatregelen, het CAF bestempelde onterecht gastouderbureaus als facilitator, en de focus op gefingeerde dienstbetrekkingen normaliseerde een fraudedenkbeeld dat ook onschuldige ZZP’ers en MKB-ondernemers trof. De 64 miljoen bestanden in de Datakluis (april 2026) bevatten mogelijk via dit projectplan verzamelde data. De 1,8 fte bezetting voor een rijksbrede operatie duidt op bewuste onderbemensing die geautomatiseerde grove-net-benaderingen bevorderde boven zorgvuldige individuele beoordeling.

Veelgestelde vragen

Wat was het Projectplan Gefingeerde Dienstbetrekking?

Het Projectplan Gefingeerde Dienstbetrekking werd op 8 mei 2014 definitief vastgesteld en omvatte 13 deelprojecten bij onder meer KvK, Belastingdienst, UWV, IND, DUO en gemeenten. Het volgde op de kabinetsbrief van 20 december 2013, waarin het kabinet fraude uitriep tot nationale prioriteit, en liep parallel aan de uitrol van de FSV.

Hoeveel gastouderbureaus bestempelde het CAF onterecht als fraudetacilitator?

Ongeveer 630 gastouderbureaus werden door het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF) onterecht bestempeld als fraudetacilitator, met gevolgen voor circa 2.200 gezinnen. Dit CAF ontstond in december 2014 uit deelproject M van het projectplan. De parlementaire enquête concludeerde later dat het team werkte met grove generalisaties.

Hoeveel mensen werkten aan het projectplan?

Een projectteam van slechts 1,8 fte leverde in mei 2014 het plan voor deze rijksbrede operatie. Die lage bezetting wijst op bewuste onderbemensing, die geautomatiseerde grove-net-benaderingen bevorderde boven zorgvuldige individuele beoordeling. Het plan identificeerde acht fraudevormen, waaronder frauduleuze loonaangiften en toeslagenfraude.

Wat is een gefingeerde dienstbetrekking?

Een gefingeerde dienstbetrekking is een gepresenteerde arbeidsrelatie zonder daadwerkelijke arbeid of salarisbetaling, geregeld in art. 7:610a BW. Volgens het projectplan werden rechtspersonen misbruikt om zulke constructies te creëren en werden frauduleuze salarisgegevens in de Polisadministratie gebruikt voor uitkeringen, voorlopige teruggaven en toeslagen.

Lees ook

• De Slager als Poortwachter — waarom het kabinet het OM buiten de datakluis houdt
• De verantwoordelijkheidsmatrix 2017-2026 — wie wist wat van de datakluis, en wie is er nog
• Corrupte Agenda van de Datakluis — de volledige tijdlijn, 2019-2026
• Datakluis: 64 miljoen verborgen bestanden — de vondst en de negen maanden vertraging

Bronnen

• Projectplan Gefingeerde Dienstbetrekking (8 mei 2014, kenmerk 1910883/02774) via Informatiepunt Kinderopvangtoeslag
• Kamerstukken II 2012/2013, 17 050, nr. 450 - Kabinetsbrief 20 december 2013
• Art. 7:610a BW en Art. 7:610 BW (wetten.overheid.nl)
• Jurisprudentie: Gouden Kooi (ECLI:NL:HR:2011:BP8223), X/Gemeente Amsterdam (ECLI:NL:HR:2020:411), Deliveroo (ECLI:NL:HR:2023:501), Uber (C-434/15)