Gefingeerde Dienstbetrekking: Het Projectplan 2014 en de Link met de Toeslagenaffaire

Samenvatting

Op 8 mei 2014 werd het Projectplan Gefingeerde Dienstbetrekking definitief vastgesteld met 13 deelprojecten bij KvK, Belastingdienst, UWV, IND, DUO en gemeenten. Het plan volgde op de kabinetsbrief van 20 december 2013 over een rijksbrede fraudeaanpak en liep parallel aan de FSV-uitrol. Het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF), voortgekomen uit deelproject M, bestempelde onterecht circa 630 gastouderbureaus als fraudetacilitator, met gevolgen voor ongeveer 2.200 gezinnen.

Wat er gebeurde

Het kabinet riep fraude in december 2013 uit tot nationale prioriteit. In mei 2014 leverde een 1,8 fte projectteam een plan dat gefingeerde dienstbetrekkingen aanpakte: gepresenteerde arbeidsrelaties zonder daadwerkelijke arbeid of salarisbetaling. Het plan identificeerde acht fraudevormen, waaronder frauduleuze loonaangiften, uitkeringen op basis van nep-dienstverbanden en toeslagenfraude. Dertien deelprojecten (A t/m M) richtten barrieres, risicodetectie en gegevensdeling op tussen overheidsinstanties. Na afloop in december 2014 fuseerde deelproject M met de aanpak malafide uitzendbureaus tot het permanente CAF.

Bewijs

Het projectplan stelt expliciet dat rechtspersonen werden misbruikt om gefingeerde dienstbetrekkingen te creëren en dat frauduleuze salarisgegevens in de Polisadministratie werden gebruikt voor uitkeringen, voorlopige teruggaven en toeslagen. Deelproject G regelde automatische deling van fraude-risicosignalen tussen KvK en GBA-systemen met de Belastingdienst. Deelproject I maakte ambtshalve correctie van loonaangiftegegevens in de Polis mogelijk. Deelproject M vormde de oorsprong van het CAF, dat volgens de parlementaire enquête werkte met “grove generalisaties.” Opdrachtgever was de Staatssecretaris van Financiën via de Ministeriele Commissie Aanpak Fraude.

Analyse

Het projectplan was geen directe oorzaak van de toeslagenaffaire, maar bouwde wel de infrastructuur die deze mogelijk maakte. Risicoscores werden versterkt door de maatregelen, het CAF bestempelde onterecht gastouderbureaus als facilitator, en de focus op gefingeerde dienstbetrekkingen normaliseerde een fraudedenkbeeld dat ook onschuldige ZZP’ers en MKB-ondernemers trof. De 64 miljoen bestanden in de Datakluis (april 2026) bevatten mogelijk via dit projectplan verzamelde data. De 1,8 fte bezetting voor een rijksbrede operatie duidt op bewuste onderbemensing die geautomatiseerde grove-net-benaderingen bevorderde boven zorgvuldige individuele beoordeling.

Bronnen

• Projectplan Gefingeerde Dienstbetrekking (8 mei 2014, kenmerk 1910883/02774) via Informatiepunt Kinderopvangtoeslag
• Kamerstukken II 2012/2013, 17 050, nr. 450 - Kabinetsbrief 20 december 2013
• Art. 7:610a BW en Art. 7:610 BW (wetten.overheid.nl)
• Jurisprudentie: Gouden Kooi (ECLI:NL:HR:2011:BP8223), X/Gemeente Amsterdam (ECLI:NL:HR:2020:411), Deliveroo (ECLI:NL:HR:2023:501), Uber (C-434/15)