De Verantwoordelijkheidsmatrix: Wie Wist Wat van de Datakluis, en Wie Is Er Nog?
De personen die in 2019 en 2020 over de datakluis gingen, zijn vrijwel allemaal vertrokken. Wie vandaag verantwoordelijk is, was er toen meestal niet bij. Dit onderzoek legt de volledige verantwoordelijkheidsketen vast: politiek, ambtelijk en parlementair, met geverifieerde loopbanen en huidige functies. Het meest opvallende feit: staatssecretaris Palmen werkte tijdens de inrichting van de datakluis als MT-lid bij de Belastingdienst en als landelijk vaktechnisch coördinator Toeslagen, volgens haar eigen Rijksoverheid-cv. Voorts: het signaal uit 2022, de negen maanden zwijgen, de tweede datakluis, en de aanwijzingen dat er meer afgeschermde omgevingen bestaan. De conclusie is dat personele wisselingen de verantwoordelijkheid van de staat niet laten verdwijnen.
Samenvatting
Eerder reconstrueerde OpenBrief hoe de datakluis met 64 miljoen bestanden jarenlang buiten elk parlementair onderzoek bleef (De volledige datakluis-tijdlijn) en waarom het kabinet weigert het Openbaar Ministerie in te schakelen (De slager als poortwachter: het debat). Dit derde deel beantwoordt de vraag die overblijft: wie was op welk moment verantwoordelijk, en wie is er in september 2026 nog?
Het meest opvallende feit staat in het eigen cv van de Rijksoverheid. Staatssecretaris Sandra Palmen-Schlangen, nu politiek verantwoordelijk voor de afhandeling, werkte tijdens de inrichting van de datakluis (2019) als MT-lid en strategisch adviseur bij de Belastingdienst en in de PEFD-periode (2020-2021) als landelijk vaktechnisch coördinator Toeslagen. Zij ondertekende in 2026 de Kamerbrieven over de kluis, als bestuurder van de organisatie waarvan zij zelf deel uitmaakte toen die kluis ontstond en buiten beeld bleef.
Daaromheen ligt een patroon dat dit dossier in kaart brengt. Bijna iedereen die in 2019 en 2020 politiek of ambtelijk verantwoordelijk was, is vertrokken: Snel, Hoekstra, Vijlbrief (verhuisd), Van Huffelen, en alle zeven Kamerleden die in juni 2019 over de datakluis werden geïnformeerd. De staat zelf is niet vertrokken. De verantwoordelijkheid voor het systeem, het zwijgen van 2025-2026 en de bewijsvoering blijft bestaan, ook al is de personele continuïteit gebroken. En er is een nieuwe, open vraag: de aangifte van gedupeerden noemt een tweede datakluis, motie 1563 vraagt om een inventarisatie van alle beschermde dataomgevingen, en de profilering waar dit alles mee begon, het Regio Data Model voor het MKB, doorliep jarenlang meerdere afdelingen van de fiscus. De kans dat er maar één kluis was, is klein.
Vijf soorten verantwoordelijkheid
Dit onderzoek noemt personen bij naam, en hanteert daarbij vijf categorieën die niet door elkaar mogen lopen. Vastgesteld: een rechter, toezichthouder of enquêtecommissie heeft het geconstateerd. Politiek verantwoordelijk: een bewindspersoon stond aan het hoofd van het ministerie of de portefeuille. Ambtelijk verantwoordelijk: een functionaris had een leidinggevende of uitvoerende rol. Mogelijk persoonlijk verwijtbaar: er zijn aanwijzingen die nader onderzoek vragen. Bewezen persoonlijk verwijtbaar: uitsluitend na onafhankelijk onderzoek of rechterlijk oordeel.
Niemand in deze matrix is bij voorbaat schuldig. De stelling van dit onderzoek is smaller en harder te weerleggen: de Nederlandse staat draagt aantoonbare verantwoordelijkheid voor het systeem, en personele wisselingen laten die verantwoordelijkheid niet verdampen.
De keten in één beeld
WETGEVER
|
KABINET -> MINISTER / STAATSSECRETARIS FINANCIEN
| |
| SECRETARIS-GENERAAL -> DIRECTEUR-GENERAAL BELASTINGDIENST
| |
| DIRECTIES (o.a. Toeslagen, IV&D, CFD, Douane)
|
-> INFORMATIEVOORZIENING -> BRONSYSTEMEN
|
+-- RAM / RDM (MKB-risicomodel, 1998-2018)
+-- FSV (2013-2020)
+-- CAF / Project 1043 / Heidi
+-- DATAKLUIS (2019-heden, + tweede kluis)
|
RISICOSELECTIE -> BURGERS -> TERUGVORDERING -> SCHADE
Controlelagen die hadden kunnen ingrijpen:
Tweede Kamer, Eerste Kamer, Autoriteit Persoonsgegevens,
Audit Dienst Rijk, Nationale Ombudsman, rechterlijke macht,
Openbaar Ministerie, Nationaal Archief
De profilering begon, dat verdient nadruk, bij het MKB. Het Regio Data Model werd begin deze eeuw gebouwd als risicomodel voor mkb-ondernemers en groeide uit tot het Risico Analyse Model dat twintig jaar lang vrijwel alle belastingplichtigen profileerde. Wat als instrument tegenondernemers begon, eindigde als surveillance-op-nationale-schaal, met de datakluis als opslagbak van de sporen.
Meer datakluizen: de vraag die motie 1563 stelt
Het kabinet spreekt over “de” datakluis, inmiddels over twee. Maar er zijn aanwijzingen dat het er meer kunnen zijn, en die aanwijzingen komen niet van de randen van het dossier maar uit het midden ervan.
De eerste aanwijzing is de aangifte zelf: die betreft volgens advocaat Van Leeuwen twee datakluizen. De Kamer heeft hetzelfde vermoeden. Motie 1563 van Kamerlid Moinat verzoekt de regering een inventarisatie van alle beschermde dataomgevingen bij de Belastingdienst, juist omdat niemand weet of de kluis van 64 miljoen bestanden de enige is. Uit de eigen tijdlijn komt een derde aanwijzing: de kluis werd in 2024 gebruikt voor een opschoningspilot met documenten van de Douane, terwijl in 2023 niemand binnen de organisatie kon zeggen wie de beheerder was. Een omgeving zonder eigenaar, gebruikt door meerdere directies, is geen unicum maar een patroon. En ten slotte bevestigen het BDO-rapport en de berichtgeving van NRC (10 augustus 2026) dat de Belastingdienst ruim 19,6 miljoen documenten in de aparte omgeving had geplaatst en die niet aan de enquêtecommissie leverde; dat getal staat los van de 64 miljoen bestanden die de kluis in totaal bevat.
Dit is een hypothese, geen vaststaand feit, en zo wordt het hier ook gepresenteerd: het aantal afgeschermde opslagomgevingen bij Financiën is onbekend, er is nooit een inventarisatie gepubliceerd, en de stemming over motie 1563 op 22 september 2026 bepaalt of die inventarisatie er komt.
De politieke matrix 2017-2026
| Periode | Naam | Functie | Rol in dit dossier | Status september 2026 |
|---|---|---|---|---|
| 2017-2019 | Menno Snel | Staatssecretaris Financiën (Belastingdienst/Toeslagen) | Ondertekende 28 mei 2019 de Kamerbrief waarin de datakluis formeel werd beschreven, inclusief de optie verouderde gegevens “daadwerkelijk te verwijderen”; trad 18 december 2019 af | Commissaris Alliander sinds 17 oktober 2025, voorzitter Raad van Commissarissen sinds 15 april 2026; partner/adviseur FGS Global |
| 2017-2022 | Wopke Hoekstra | Minister van Financiën | Politiek verantwoordelijk voor de periode waarin PEFD-materiaal niet werd aangeleverd; gehoord door de ondervragingscommissie | Eurocommissaris voor Klimaat, Nettonul en Schone Groei, met fiscaliteit in de portefeuille |
| 2020-2022 | Hans Vijlbrief | Staatssecretaris van Financiën | Portefeuillehouder in de periode waarin de kluis in 2020-2021 “uit het zicht raakte”; ontving in 2020 mede de vragen van Omtzigt over archiefvernietiging | Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in kabinet-Jetten; UWV valt onder zijn ministerie |
| 2020-2022 | Alexandra van Huffelen | Staatssecretaris Financiën (Toeslagen en Douane) | Beantwoordde op 29 september 2020 de vragen van Omtzigt over illegale vernietiging en een moratorium; het moratorium werd niet ingesteld, de hotspot niet ingericht | Daarna minister voor Digitalisering; geen bewindspersoon meer |
| 2024-heden | Sandra Palmen-Schlangen | Staatssecretaris (Herstel) Toeslagen | Zie het profiel hieronder; ondertekende de Kamerbrieven van 2026; was tijdens de kritieke periode zelf werkzaam binnen de organisatie | In functie, partijloos, sinds 13 december 2024 met een onderbreking in augustus-september 2025 |
| 2026-heden | Eelco Eerenberg | Staatssecretaris van Financiën | Erfde het dossier op 23 februari 2026, zette het zwijgen tot april voort, verdedigt de weigering van aangifte | In functie |
| 2024-heden | Eelco Heinen | Minister van Financiën | Eindverantwoordelijk voor het ministerie, de kluis, het onderzoek en de vernietigingsbeslissing | In functie |
| 2017-2025 | Pieter Omtzigt | Kamerlid (CDA/NSC/BBB) | Vroeg op 31 augustus 2020 om een moratorium op vernietiging en wees op artikel 361 Sr; diende de motie hotspotarchief in die unaniem aangenomen werd | Geen Kamerlid meer |
Het profiel dat er uitspringt: Sandra Palmen-Schlangen
Haar officiële loopbaan bij de Rijksoverheid, geraadpleegd op 15 september 2026:
| Periode | Functie |
|---|---|
| 1997-2001 | Behandelfunctionaris, Belastingdienst |
| 2001-2006 | Teamleider, Belastingdienst |
| 2006-2014 | Senior beleidsmedewerker, ministerie van Financiën |
| 2014-2017 | Vaktechnisch coördinator, Belastingdienst |
| 2017-2018 | Senior adviseur uitvoering en toezicht, ministerie van Financiën |
| 2018-2021 | MT-lid en strategisch adviseur Menselijke Maat, Belastingdienst |
| 2020-2021 | Landelijk vaktechnisch coördinator Toeslagen, Dienst Toeslagen |
| 2021-2022 | Kwartiermaker rechtstoepassing Inspectie Belastingen, Toeslagen en Douane |
| 2021-2023 | Raadsheer-plaatsvervanger, Centrale Raad van Beroep |
| 2022-2023 | Strategisch adviseur Rechtsstatelijk overheidshandelen, Financiën |
| 2023 | Tweede Kamerlid voor NSC |
| 2024-heden | Staatssecretaris (Herstel) Toeslagen |
Lees die tabel als tijdlijn van de datakluis. De kluis wordt in 2019 ingericht: Palmen is dan MT-lid bij de Belastingdienst. Omtzigt stelt in augustus 2020 zijn vragen over vernietiging: zij is dan senior adviseur bij Financiën en kort daarna landelijk vaktechnisch coördinator van precies de dienst waarover die vragen gingen. De PEFD-zoekactie loopt in 2021-2022: zij is dan kwartiermaker voor de Inspectie. Geen van deze posities bewijst dat zij van de kluis wist, en dat wordt hier ook niet gesteld. Een MT-lid van het programma Menselijke Maat is niet het MT van de hele Belastingdienst, en een vaktechnisch coördinator beheert geen opslagomgevingen. Maar de institutionele nabijheid is uitzonderlijk: de vrouw die nu de afhandeling van de kluis leidt, werkte tijdens het ontstaan en het verdwijnen ervan binnen dezelfde organisatie, op relevante posten. Of zij destijds heeft gewaarschuwd, is niet publiek. Of zij bij haar aantreden in december 2024 haar voormalige werkgever heeft geconfronteerd met haar eigen kennis van de uitvoeringspraktijk, evenmin. Het zijn precies de vragen die een onafhankelijk onderzoek hoort te stellen, aan haar en aan anderen.
Overigens is ook de onderbreking van haar termijn in 2025 gedocumenteerd: haar eerste Schoof-termijn liep van 13 december 2024 tot 22 augustus 2025, daarna volgde per 5 september 2025 een hernieuwde aanstelling, partijloos na de NSC-breuk.
De zeven Kamerleden van juni 2019
Volgens de reconstructie in Corrupte Agenda van de Datakluis werden in het Algemeen Overleg van 19 juni 2019, waar de datakluis als AVG-agendapunt ter sprake kwam, de volgende Kamerleden geïnformeerd: Anne Mulder (VVD, voorzitter commissie Financiën), W.J.H. Lodders (VVD), Henk Nijboer (PvdA), Renske Leijten (SP), Bart Snels (GroenLinks), Pieter Omtzigt (CDA) en Steven van Weyenberg (D66).
Geen van deze zeven is in september 2026 nog Tweede Kamerlid. Mulder werd wethouder in Den Haag, Lodders vertrok in 2021, Nijboer, Leijten, Snels en Van Weyenberg verdwenen eveneens uit de Kamer, Omtzigt verliet de landspolitiek. Voorzichtigheid gebiedt te zeggen: hun vertrek bewijst niet dat zij vanwege de datakluis vertrokken. Wat wel vaststaat, is het gevolg: de Kamerleden die in 2019 formeel van het bestaan van de kluis hoorden, waren allemaal weg voordat in april 2026 de klap viel. Het parlementaire geheugen over dit dossier moest telkens opnieuw worden opgebouwd, door nieuwe Kamerleden, op basis van stukken die de Belastingdienst al dan niet aanleverde. Dat is geen verwijt aan personen. Het is een structuur van amnesie die het systeem in stand houdt.
De ambtelijke laag
De parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag hoorde in november 2020 de mannen en vrouwen die de fiscus leidden toen het misging.
| Naam | Functie | Wat bekend is |
|---|---|---|
| Peter Veld | Directeur-generaal Belastingdienst, tot 2015 | Hoogste baas van de fiscus tijdens de opbouw van de risicoculturen; werd later door Follow the Money bekritiseerd over verklaringen aan de Kamer |
| Hans Blokpoel | Algemeen directeur Belastingen, later COO | Opvolger van Veld in de dagelijkse leiding; bezocht de MT Fraude-vergaderingen |
| Gerard Blankestijn | Directeur Toeslagen | Leidde de dienst die de ouders raakte; was daarna nog directeur MKB bij de Belastingdienst |
| Jaap Uijlenbroek | Directeur-generaal Belastingdienst | Getuigde in november 2020 dat het “een ramp in slow motion” was en dat het hele overheidsapparaat verantwoordelijk is |
| Manon Leijten | Secretaris-generaal, ministerie van Financiën | Getuigde dat er een “draai” werd gemaakt en zette buiten Uijlenbroek om een crisisteam op, dat faalde door “systeemdenken” en angst voor de rekening |
| Peter Smink | Directeur-generaal Belastingdienst sinds mei 2020 | De DG tijdens de gehele “vergeetperiode” van de kluis: de overdracht van 2021, de PEFD-leveringen, de opschoningspilot van 2024 |
Van de eerste vijf is geen enkele nog in de functie waarin zij gehoord werden. Smink, de directeur-generaal onder wiens leiding de kluis uit het zicht raakte en terugkeerde, is de enige van wie dit onderzoek geen vertrek heeft kunnen vaststellen; zijn huidige positie is niet onafhankelijk geverifieerd. De huidige ambtelijke leiding van Financiën staat in de officiële organogrammen (secretaris-generaal Van den Dungen, plaatsvervangend SG Quak), maar geen van hen is in de openbare stukken verantwoording over de kluis blijven afleggen. Ook dat is de leegloop: niet alleen de politici vertrekken, ook het ambtelijke geheugen slijt weg, precies zoals het archiefgeheugen van de Belastingdienst wegslijt in een kluis zonder eigenaar.
2022: het signaal dat bleef liggen
Uit de Kamervragen naar aanleiding van het BDO-rapport komt een chronologisch gevaarlijk punt naar voren. Er bestond al in 2022 een intern signaal dat de datakluis relevant kon zijn voor de parlementaire enquête. Dat signaal werd niet opgevolgd. BDO, dat 29 interviews afnam, kon niet vaststellen of de vragen over het meenemen van de kluis in de PEFD-zoekactie werden beantwoord of bewust genegeerd. De Kamer heeft daarom formeel gevraagd wie het signaal kende, waarom het bleef liggen, wie in 2025 van de kluis wist en wie besloot de Kamer niet onmiddellijk te informeren.
Dat is de reden dat dit dossier niet bij 2019 kan worden dichtgeschreven. De reconstructie verschuift van “niemand wist ervan” naar “wie wist ervan, en wat is er met die kennis gedaan”. Voor die laatste vraag geldt geen verjaring door vertrek: de beslissingen van juli 2025 tot april 2026 over het al dan niet informeren van de Kamer zijn genomen door ambtenaren en bewindslieden die vandaag nog in functie zijn of waren tot voor kort.
Ook een concessie van het kabinet zelf hoort hierbij. In de beantwoording van Kamervragen over de datakluis schreef de regering: “Wij delen de opvatting dat het verstandig is om de Belastingdienst niet zelf opdrachtgever te laten zijn van onderzoek over de datakluis.” Een opvatting die dit onderzoek van harte onderschrijft, en die tegelijk de vraag oproept waarom de praktijk er dan nog steeds zo uitziet.
Contracten: het geld dat niemand ziet
Over de contracten rond de datakluis is opvallend weinig openbaar. Het vervolgonderzoek wordt uitgevoerd door BDO, ingehuurd door het ministerie dat zelf onderwerp van onderzoek is. Het bedrag, de opdrachtomschrijving en de voorwaarden zijn niet gepubliceerd in de stukken die dit onderzoek heeft kunnen vinden. Over de leveranciers die de kluis technisch beheerden en vulden (in de officiële tijdlijn duikt een partij op die de laatste vulling van 18 december 2020 uitvoerde) bestaat evenmin openbare contractinformatie. Elke senior onderzoeksjournalist weet wat dat betekent: hier ligt een Woo-verzoek klaar. Tot die openbaar is, geldt hetzelfde beginsel als voor de inhoud van de kluis zelf: wie het geld en de middelen beheert, beheert ook de onafhankelijkheid van het onderzoek.
De asymmetrie
Een burger die eenmaal door de overheid als risico, signaal of fraudevermoeden is geregistreerd, draagt die registratie jarenlang met zich mee. Hij kan niet “vertrekken” uit zijn dossier. De ambtenaar die de registratie invoerde kan promoveren. De directeur die het systeem goedkeurde kan commissaris worden. De staatssecretaris die de Kamerbrief ondertekende kan voorzitter van een Raad van Commissarissen worden. De minister kan Eurocommissaris worden. Het systeem onthoudt de burger. De organisatie vergeet de verantwoordelijke. De datakluis vergroot die asymmetrie nog eens, want zolang de inhoud niet onafhankelijk is onderzocht, kan een gedupeerde nooit volledig reconstrueren waarom hij werd geselecteerd, welke gegevens werden gebruikt en welke waarschuwingen er waren. Daarom is de kluis geen archiefkwestie maar een bewijsdossier, en de strijd erom een strijd om het geheugen van de rechtsstaat.
Wat er op het spel ligt bij de zes onderzoeken
Minstens zes trajecten liepen zonder de datakluis: de parlementaire enquête Fraudebeleid en Dienstverlening, het parlementair onderzoek Kinderopvangtoeslag, de onderzoeken naar FSV, CAF en RAM, en de hersteloperatie. Als een onderzoek is gebaseerd op een onvolledige gegevensverzameling, kan een later gevonden bron aanleiding geven eerdere conclusies te herzien. Dat maakt de eisen die aan de kluis gesteld moeten worden eenvoudig en niet-loos: een moratorium op elke vernietiging, onafhankelijke en volledige indexering, onafhankelijke inhoudelijke analyse, aansluiting op de hersteloperatie, persoonlijke inzage voor gedupeerden, reconstructie van de risicoprofielen (FSV, RAM, CAF, Project 1043, nationaliteit, postcode), onderzoek naar de informatieketen en de periode 2022-2026, en een onafhankelijke beoordeling van mogelijke strafbare feiten, niet omdat schuld vaststaat maar omdat de Kamer die mogelijkheid zelf in behandeling heeft.
Wat dit onderzoek stelt en niet stelt
Vastgesteld: de functies, data en loopbanen in bovenstaande tabellen, ontleend aan officiële bronnen. Niet gesteld: dat ene genoemde persoon zich bewust aan verantwoordelijkheid heeft onttrokken, dat vertrekken samenhingen met dit dossier, dat Palmen de kluis kende, of dat iemand persoonlijk strafbaar handelde. De persoonlijke noot van de auteur, gedupeerd en alles kwijt, staat in het eerdere onderzoek en geldt onverminderd. Maar de kern van deze matrix is koel en controleerbaar: de staat blijft verantwoordelijk, hoeveel namen ook wisselen.
Minimaal moratorium. Maximale onafhankelijkheid. Niets vernietigen voordat justitie en Kamer hebben kunnen kijken. Op 22 september 2026 wordt er weer gestemd.
Veelgestelde vragen over de verantwoordelijkheidsmatrix
Wat deed Sandra Palmen bij de Belastingdienst tijdens de datakluis?
Volgens haar officiële Rijksoverheid-cv was Palmen van 2018 tot 2021 MT-lid en strategisch adviseur van het programma Menselijke Maat bij de Belastingdienst, en van 2020 tot 2021 landelijk vaktechnisch coördinator Toeslagen. De datakluis werd in 2019 ingericht, in de PEFD-periode bleef hij buiten de zoekacties. Of zij de kluis kende, is niet publiek; haar institutionele nabijheid is uitzonderlijk en vraagt om onafhankelijk onderzoek.
Waar is Menno Snel nu?
De staatssecretaris die in mei 2019 de Kamerbrief over de datakluis ondertekende, is sinds 17 oktober 2025 commissaris van Alliander en sinds 15 april 2026 voorzitter van de Raad van Commissarissen. Hij is daarnaast partner en adviseur bij communicatiebureau FGS Global.
Wat doen Hoekstra, Vijlbrief en Van Huffelen nu?
Wopke Hoekstra, minister van Financiën 2017-2022, is Eurocommissaris voor Klimaat, Nettonul en Schone Groei, met fiscaliteit in de portefeuille. Hans Vijlbrief, staatssecretaris van Financiën 2020-2022, is nu minister van Sociale Zaken, onder wie het UWV valt. Alexandra van Huffelen, staatssecretaris Toeslagen 2020-2022 die de Omtzigt-vragen over vernietiging beantwoordde zonder moratorium in te stellen, is geen bewindspersoon meer.
Zijn er meer datakluizen?
Vergeleken met “de” datakluis zijn er aanwijzingen voor meer afgeschermde omgevingen: de aangifte van 26 augustus 2026 noemt een tweede kluis, motie 1563 vraagt om een inventarisatie van alle beschermde dataomgevingen, de kluis werd in 2024 gebruikt voor een Douane-pilot, en in 2023 was de beheerder onbekend. Het aantal kluizen is onbekend; er bestaat geen inventarisatie.
Wat is het signaal uit 2022?
Uit de Kamervragen naar aanleiding van het BDO-rapport blijkt dat er al in 2022 een intern signaal bestond dat de datakluis relevant kon zijn voor de parlementaire enquête. Dat signaal werd niet opgevolgd. BDO kon op basis van 29 interviews niet vaststellen of vragen over de PEFD-zoekactie werden beantwoord of bewust genegeerd. De Kamer heeft formeel gevraagd wie dat signaal kende en waarom het bleef liggen.
Wat gebeurt er op 22 september 2026?
Dan stemt de Tweede Kamer over de moties uit het datakluisdebat van 10 september 2026, waaronder motie 1562 (onverwijld aangifte doen) en motie 1563 (inventarisatie van alle beschermde dataomgevingen). Het kabinet heeft deze moties ontraden.
Lees ook
- Corrupte Agenda van de Datakluis — de volledige tijdlijn, 2019-2026
- De Slager als Poortwachter — waarom het kabinet het OM buiten de deur houdt
- RAM: het MKB-risicomodel dat nooit verdween — waar de profilering begon
- RDM: het Regio Data Model — de MKB-oorsprong
- Rechten geschonden: Archiefwet en AVG — de juridische ondergrens
Bronverwijzingen
- Rijksoverheid, officiële loopbaan Sandra Palmen-Schlangen: https://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/sandra-palmen-schlangen
- Parlement.com, biografie Menno Snel: https://www.parlement.com/biografie/drs-m-menno-snel
- Parlement.com, Alexandra van Huffelen (staatssecretaris Financiën Toeslagen en Douane, 29 januari 2020 tot 10 januari 2022): https://www.eerstekamer.nl/persoon/drs_a_c_van_huffelen_d66
- Parlement.com, verhoren Uijlenbroek en Leijten, 23 november 2020: https://www.parlement.com/nieuws/202011/oud-directeur-generaal-van-de-belastingdienst-schetste-hetzelfde-beeld-als-zijn-reeds
- Eerste Kamer, rapport openbare verhoren POK 2020 (Veld, Blokpoel, Blankestijn): https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20201217/rapport_verslagen_van_openbare/document3/f=/vlepnrs59dzy.pdf
- Algemene Bestuursdienst, Peter Smink directeur-generaal Belastingdienst: https://www.algemenebestuursdienst.nl/actueel/nieuws/2020/05/20/peter-smink-directeur-generaal-belastingdienst-bij-financien
- Alliander, Menno Snel benoemd in Raad van Commissarissen: https://www.alliander.com/nieuws/menno-snel-beoogd-lid-en-voorzitter-raad-van-commissarissen-alliander
- Alliander, pagina Raad van Commissarissen (Snel voorzitter sinds 15 april 2026): https://www.alliander.com/en/about-us/organisational-structure/supervisory-board
- FGS Global, profiel Menno Snel: https://fgsglobal.com/people/menno-snel
- Europese Commissie, Wopke Hoekstra: https://commission.europa.eu/about/organisation/college-commissioners/wopke-hoekstra_nl
- VNO-NCW, Hoekstra krijgt klimaat én fiscaliteit: https://www.vno-ncw.nl/artikelen/kandidaat-eurocommissaris-hoekstra-krijgt-klimaat-en-fiscaliteit
- NRC, 10 augustus 2026, 19,6 miljoen documenten niet aangeleverd: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/08/10/de-belastingdienst-leverde-gevoelige-bestanden-niet-aan-de-parlementaire-enquetecommissie-naar-het-toeslagenschandaal-wat-nu-a4934186
- Accountancy Vanmorgen, 20 juli 2026, BDO-rapport: https://www.accountancyvanmorgen.nl/2026/07/20/rapport-bdo-fiscus-hield-datakluis-herhaaldelijk-uit-zicht-onderzoekscommissies/
- Trouw, juli 2026, rapport weerspreekt toevallige vondst: https://www.trouw.nl/politiek/rapport-weerspreekt-toevallige-vondst-datakluis-ministerie-ontkent-kwade-trouw~b6230780/
- Open Overheid, antwoord Kamervragen datakluis (opdrachtgeverschap): https://open.overheid.nl/overheid/openbaarmakingen/api/v0/attachment/ae4a1f10-22fd-424d-91ee-5eef375c4807
- Kamerbrief 10 juli 2026, extern gevalideerde tijdlijn en externe commissie (2026D36494): https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D36494
- Tweede Kamer, Kamer in het kort, datakluisdebat 10 september 2026: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/kamer_in_het_kort/datakluis-van-de-belastingdienst
- Tweede Kamer, vragen Omtzigt 31 augustus 2020 (2020D32903): https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2020Z15232&did=2020D32903
- OpenBrief, Corrupte Agenda van de Datakluis: https://openbrief.net/nl/onderzoeken/corrupte-agenda-datakluis/
- OpenBrief, De Slager als Poortwachter: https://openbrief.net/nl/onderzoeken/slager-als-poortwachter-datakluis-2026/
Bronnen
- Rijksoverheid.nl, officiële loopbaan Sandra Palmen-Schlangen (geraadpleegd 15 september 2026)
- Parlement.com, biografieën Menno Snel en Alexandra van Huffelen
- Parlement.com nieuws, 23 november 2020: verhoren Uijlenbroek en Leijten parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
- Eerste Kamer, rapport verslagen openbare verhoren POK 2020 (Veld, Blokpoel, Blankestijn)
- Algemene Bestuursdienst, 20 mei 2020: Peter Smink directeur-generaal Belastingdienst
- Alliander, oktober 2025: Menno Snel benoemd tot lid en beoogd voorzitter Raad van Commissarissen
- FGS Global, profiel Menno Snel
- Europese Commissie: Wopke Hoekstra, commissaris Klimaat, Nettonul en Schone Groei
- VNO-NCW, september 2024: Hoekstra krijgt klimaat én fiscaliteit
- NRC, 10 augustus 2026: Belastingdienst leverde gevoelige bestanden niet aan enquêtecommissie (19,6 miljoen documenten)
- Accountancy Vanmorgen, 20 juli 2026: BDO-rapport, fiscus hield datakluis herhaaldelijk uit zicht onderzoekscommissies
- Trouw, juli 2026: rapport weerspreekt toevallige vondst datakluis
- Open Overheid, antwoord Kamervragen datakluis: Belastingdienst niet zelf opdrachtgever laten zijn
- Tweede Kamer, debat 10 september 2026 en moties 1556, 1562, 1563
- Tweede Kamer, kamervragen Omtzigt 31 augustus 2020 (2020D32903) en antwoord Van Huffelen 29 september 2020 (2020D37892)
- OpenBrief, Corrupte Agenda van de Datakluis, 29 juli 2026
- OpenBrief, De Slager als Poortwachter, 15 september 2026