Het model van Deloitte: het ontwerpdocument van de risicoselectie uit 2013

Samenvatting

Over de rol van Deloitte bij de risicoclassificatie van Toeslagen bestond al een reconstructie op basis van het adviesrapport van maart 2014. Het onderliggende ontwerpdocument is nu ook openbaar: de “Procesbeschrijving Risicoselectie, ontwerp versie 1.00” van 11 september 2013, geschreven door een business analyst van Toeslagen en gevonden in de projectmap TSL_UT_UITWISSELING\Project Risicoselectie. Het beschrijft, in eigen woorden, hoe de selectiemachine werd gebouwd.

Wat het document beschrijft

De procesbeschrijving legt vast dat de risicoselectie werd ingericht rond het “risicoselectie RS model van Deloitte”. Dat model, aldus het document, “biedt de mogelijkheid om aanvragen in de actualiteit op basis van risico’s” te beoordelen — aanvragen werden dus niet pas achteraf gecontroleerd, maar bij binnenkomst gescoord. De beschrijving noemt de bijbehorende onderdelen: het “Tool en Model van Risico Selectie”, het herijken van het model, en een trainingstraject. Over dat laatste is de terminologie veelzeggend: het proces voorziet in het “evalueren of het model goed werkt met de nieuwe” data en het bepalen “of het model voldoende getraind” is. Dit is geen statische regelset maar een model dat leert van zijn eigen uitkomsten en periodiek wordt bijgesteld — herijking staat als expliciete processtap in het ontwerp.

Ook de architectonische rand komt langs: de “Toeslag Business Objecten Architectuur Model”-laag en susteemnamen als BSM en SAS duiken in de tekst op. De beschrijving positioneert de risicoselectie expliciet als versnelling: er was “aanleiding om dat proces te versnellen met behulp van” het model.

Waarom dit document telt

Drie redenen. Ten eerste de datering: 11 september 2013 is vóór de Deloitte-rapportage van maart 2014 en vóór vrijwel alle handhavingsepisodes die de toeslagenaffaire zouden vormen. Het leidende ontwerp ligt dus aan het begin van de keten, niet aan het einde. Ten tweede de aard: dit is geen advies van buitenaf maar de eigen procesbeschrijving van de uitvoerder — de organisatie beschrijft zichzelf terwijl ze de machine bouwt. Ten derde de doorwerking: zes jaar later, op 20 mei 2019, erkent dezelfde organisatie dat in deze risicoselectie “Nederlanderschap als een van de tientallen indicatoren” meetelde. Van ontwerp tot bekentenis loopt één rechte lijn door dit ene dossier.

Wie het model trof

De procesbeschrijving van 2013 beschrijft een machine; de cijfers daarna beschrijven de mensen die erdoor gingen. De risicoselectie scoorde iedere toeslagaanvraag “in de actualiteit”, en de gevolgen liepen op via de eigen handhavingslijnen: de CAF-11-aanpak trof 232 gezinnen in en rond de casus Hawaii, de bredere collectieve stopzettingen van 2013 tot en met 2015 troffen de groep die de parlementaire ondervragingscommissie later tot kern van de affaire rekende, en het eindtotaal van het herstel staat inmiddels op 44.102 erkende gedupeerde ouders, na 69.722 aanmeldingen. Van de gedupeerden in de oorspronkelijke kinderopvanggroep had 71 procent een migratieachtergrond — de groep die het RS-model met zijn “tientallen indicatoren” het eerst en het hardst raakte. De kindertelling groeide mee tot 4.791 kinderen met een uithuisplaatsing.

Ook de elders in deze reeks gedocumenteerde zwaartekracht van het model is hier zichtbaar: wie eenmaal rood stond, kwam in een circuit van intensief toezicht, FSV-registratie en uiteindelijk de EOS/RIEC-lijn terecht. De aanvraag-score van 2013 was de voordeur van dat circuit.

Het toezicht dat niets deed

Dat dit mocht doorgroeien, kwam niet doordat het toezicht zweeg. De Autoriteit Persoonsgegevens legde in juli 2020 al een boete van 2,75 miljoen euro op voor de FSV — het registratiesysteem dat de risicoselectie van voeding voorzag. En in juli 2025 eiste de AP opnieuw, nu de onmiddellijke uitfasering van de KTA en het Informatiesjabloon, twee systemen die volgens de toezichthouder dezelfde risico’s droegen als het verboden RAM. De Belastingdienst negeerde die eis: de systemen draaiden door, de eigen planning noemt vervanging in 2027 — twee jaar na het bevel. Daarbovenop verklaarde de staatssecretaris in december 2025 dat er “geen aanleiding” was om aan te nemen dat burgers benadeeld waren. Het patroon is consistent: boetes worden betaald, eisen blijven liggen, de machine loopt door. Ook dit ontwerpdocument hoort in dat patroon thuis — het laat zien dat de organisatie wérkendwege wist wat ze bouwde.

Veelgestelde vragen

Wat is het RS-model van Deloitte?

Het risicoselectiemodel dat Toeslagen vanaf 2013 gebruikte om aanvragen bij binnenkomst op risico te scoren; het model werd getraind en periodiek geherijkt.

Wat is de Procesbeschrijving Risicoselectie van 2013?

Het interne ontwerpdocument van 11 september 2013 (document 00933) waarin de Belastingdienst beschrijft hoe de risicoselectie rond het Deloitte-model werd gebouwd.

Was het Deloitte-model een lerend algoritme?

Ja: de procesbeschrijving voorziet expliciet in training en herijking van het model op basis van nieuwe data.

Hoeveel gezinnen trof de selectie uiteindelijk?

Het herstel telde 44.102 erkende gedupeerde ouders; van de oorspronkelijke groep had 71 procent een migratieachtergrond.

Bronverwijzingen

1. Procesbeschrijving Risicoselectie versie 1.00, 11 september 2013 — Informatiepunt Kinderopvangtoeslag
2. OpenBrief: Risicoclassificatie Toeslagen en Deloitte 2013
3. OpenBrief: De bekentenis van 20 mei 2019
4. OpenBrief: Het archief dat niemand las

Onderzoek gebaseerd op openbare bronnen. Correcties en aanvullingen zijn welkom via de contactpagina.