De euro in Kroatië: zegen of vloek?
Samenvatting
Op 1 januari 2023 verving Kroatië de kuna door de euro. Het land trad toe tot de eurozone. De overgang verliep zonder problemen. Maar de economische nasleep is omstreden. Prijsstijgingen, dalende koopkracht en een verdeeld publiek oordeel. Dat is het eerste jaar met de nieuwe munt.
Kernbevindingen
- De euro-introductie verliep operationeel soepel, maar werd gevolgd door grote prijsstijgingen voor geïmporteerde goederen en diensten
- De koopkracht van de Kroatische bevolking nam af ten opzichte van de kuna-periode
- De Kroatische overheid reageerde met subsidieregelingen en belastingverlagingen
- Meer dan de helft van de bevolking (56%) gelooft dat de euro een positief economisch effect heeft, maar 42% ervaart een duurdere levensstandaard
Context
Kroatië trad in 2013 toe tot de Europese Unie. De invoering van de euro werd breed gezien als de bekroning van het lidmaatschap, een teken van volledige integratie. De verwachting was dat de gemeenschappelijke munt de handel zou bevorderen, buitenlandse investeringen zou aantrekken, het toerisme zou versterken en de economie stabieler zou maken.
In de praktijk verliep de wisseling van kuna naar euro zonder technische storingen. Banken, winkels, overheidsinstanties en consumenten merkten weinig van de overgang.
Prijsontwikkelingen
Na de introductie stegen de prijzen van geïmporteerde goederen en diensten, evenals producten die afhankelijk zijn van geïmporteerde grondstoffen. De stijgingen waren groot en overschreden het officiële inflatiepercentage van ongeveer 10%. Consumenten meldden prijsstijgingen van 40 tot 50 procent op bepaalde producten.
De koppeling van de kuna aan de euro had de bevolking eerst nog beschermd. Maar na de overgang volgden de prijzen de Europese markt zonder buffer van een eigen monetaire politiek.
Impact op de koopkracht
De prijsstijgingen tastten de koopkracht aan. Voor hetzelfde inkomen kochten huishoudens minder dan tijdens de kuna-periode. Voeding, energie, vervoer en huisvesting werden duurder.
Overheidsmaatregelen
De Kroatische overheid nam verschillende maatregelen om de gevolgen te mitigeren:
- Regulering van de brandstofprijzen
- Vaststelling van maximumprijzen voor meer dan 40 basislevensmiddelen
- Subsidies aan ondernemingen
- Belastingverlagingen om de koopkracht te stimuleren
Of de maatregelen echt werken is de vraag. Critici stellen dat de ingrepen structurele problemen slechts tijdelijk maskeren.
Publiek oordeel
Een peiling van het Kroatisch Instituut voor de Publieke Opinie (IPO) uit juli 2023 toont een verdeeld beeld:
| Stelling | Percentage |
|---|---|
| Positief effect op de economie | 56% |
| Negatief effect op de economie | 30% |
| Het leven is duurder geworden | 42% |
| Het leven is goedkoper geworden | 28% |
| Versterkte EU-positie | 65% |
| Toename economische stabiliteit | 41% |
| Aantrekkelijker voor toeristen | 54% |
| Hogere kosten van levensonderhoud | 41% |
| Overheid moet meer doen ter bescherming | 55% |
Analyse
De euro-introductie laat een klassieke spanning zien. Macro-economische voordelen versus micro-economische lasten. De munt versterkte Kroatië’s positie binnen de EU en vereenvoudigde internationale handel. Maar de mogelijkheid tot onafhankelijk monetair beleid verdween. En ondernemers leken de prijsontwikkelingen na de invoering deels te gebruiken als excuus voor hogere prijzen.
Of de euro op termijn voordelig uitpakt hangt af van hoe de Kroatische overheid de economie stuurt en de prijzen begeleidt.
Bronnen
- Kroatisch Bureau voor de Statistiek
- Kroatisch Instituut voor de Publieke Opinie (IPO), peiling juli 2023
- Hrvatska narodna banka (Kroatische Nationale Bank)